[FdLya]

Kitap okumayamama konusunda hepimizin bahanesi hazırdır:
Kitaplar çok pahalı
İşten geldim yorgunum
Öğrenciyiz abi !
Oku oku nereye kadar?
…ve daha birçoğu

Bu sözler en genel tavırlarımız. Kendimi örnek verirsem ancak son birkaç senedir orjinal kitap alma imkanım oluyor. Üniversite yılları korsan kitaplar kitap fotokopileri etrafında koşmakla geçti.

Okuduğumuz kitapların içeriğide çok nitelikli değil açıkcası. Türkiye’de okunan kitaplara da bakarsanız "siyaset Linklere ulaşabilmeniz için KAYIT Olmanız Gerekmektedir.. cinsellik " gibi birkaç temaya sıkışmıştır. Popüler kültürün önümüze sürdüğü kitaplar… Günde ortalama 5 saat TV seyreden bir toplumuz. Bu zamanı TV’ye ayıran bizler her gün birkaç sayfa okuma zahmetine katlanamıyoruz. Ne garip değil mi? Yukarıdaki basit bahanelerimiz Linklere ulaşabilmeniz için KAYIT Olmanız Gerekmektedir.. filmler için geçerli olmuyor çoğu zaman. Diğer açıdan internet insanoğluna sınırsız olanaklar sunarken gençlerimizi/çocuklarımızı asosyal bireyler haline getirmiyor mu? İnternete ayırdığımız zamanı kitaplara ayırabiliyor muyuz?
Bütün bu sorular/sorunların ardından Türkiye’nin okuma karnesine bir bakalım:

* Egitim-Sen`in bir arastirmasina gore ogretmenlerin yuzde 8`i hic kitap okumuyor. Yuzde 39`u ise bu konuda bilgi vermek istemiyor. Yuzde 28`i ayda bir kitap aliyor.

* Türkiye Yazarlar Birliği (TYB) Kurucu Genel BLinklere ulaşabilmeniz için KAYIT Olmanız Gerekmektedir..anı - Yazar Mehmet Doğan’a göre: "Ülkemizde 10 bin kişiden 3 kişi yılda 10 ve üzerinde kitap okuyorsa kitap kurdu sayılıyor."

* Çukurova Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Dr. İbrahim Ortaş konuyla ilgili ele aldığı makalede “Devlet kitap okumayı kötü gösterdi” alt başlığıyla doğrudan bir eleştiri getiriyor. Ortaş makalesinde şöyle devam ediyor : "12 Eylül sonrası kitap okumak kamuoyuna zararlı diye tanıtıldı. Kim gerçekten suçlu ve zararlı tespiti yapılmadan özellikle de okuyan ve düşünen kişiler bu süreçte hep mağdur duruma düşürüldü. Maalesef ülkemizde gelişen dinamik gençliğin eleştiri yapma şansı elinden alınarak sistemi eleştirmeyen ve kabullenen bir gençlik yaratıldı. Çok genç yaşta evden başlayarak sürekli dövülen ‘Sus sen bilmezsin’ ‘aklın ermez’ ‘büyüğüne saygı’ ‘otoriteye saygı’ kişinin kişiliğini önemli ölçüde zedelemiştir. Kitap okuma alışkanlığı kazanamamış toplum ne yapacağını bilemeyecektir. Kitapların bir taraftan yasaklanması diğer taraftan yayıncıların yasaklanması yanında pahalı olması kitap okumanın önündeki en büyük engeller olarak görülüyor.”

* Bağımsız Eğitimciler Sendikası’ndan yapılan açıklamaya göre kitap okuma oranının yüzde 45 olduğu Türkiye’de yılda sadece 23 milyon adet kitap basılıyor. Japonya’da ise bir yılda basılan kitap adedi 4 milyar 200 milyon. AB ülkelerinde yıllık kitap harcaması 500 dolarken Türkiye’de bu rakam 2 dolar düzeyinde seyrediyor.

* Gazi Üniversitesi’ndeki 1915 öğretim üyesiyle yapılan araştırmaya göre : Öğretim üyelerinin yüzde 21.9′u sadece akademik yayın okuyor. Yüzde 56.2’si ayda bir-iki kitap okuyor.

SAYISAL VERİLER
Türkiye"de kitap okuma konusunda çoğu Afrika ülkelerinin gerisinde kalmış durumda.
» Japonya"da toplumun % 14"ü
» Amerika"da %12" si
» İngiltere ve Fransa"da % 21"i düzenli kitap okur iken
» Türkiye"de durum % 001 yani on binde bir.
» Toplam nüfusu sadece 7 milyon olan Azerbaycan"da kitap ortalama 100.000 tirajla basılırken Türkiye"de bu rakam 2000- 3000 civarında basılmaktadır.
» Birleşmiş Milletler İnsani Gelişim Rapor"unda kitap okuma oranında Türkiye Malezya Libya ve Ermenistan gibi ülkelerin bulunduğu 173 ülke arasında 86. sıradadır.

BİR YILDA KİŞİ BAŞINA OKUMA SAYILARI:

» Bir Japon bir yılda ortalama 25 kitap okuyor
» Bir İsviçreli bir yılda ortalama 10 kitap okuyor.
» Bir Fransız bir yılda ortalama 7 kitap okuyor
» Türkiye"de 6 kişiye yılda 1 bir kitap düşüyor.
Türkiye"de okuma alışkanlığına sahip olan kişi sayısı ortalama 40 bin kişi

KİTAP OKUMAK İÇİN
Türkiye"de bir kisinin ayırdığı zamanın;
» 300 katını bir Norveçli ayırıyor.
» 210 katırı bir Amerikalı ayırıyor.
» 87 katını bir İngiliz ayırıyor.
» 87 katını bir Japon ayırıyor.
» Dünya ortalaması bile bizim ayırdığımız zamandan 3 kat fazla.

KİTABA KİM NE KADAR PARA VERMİŞ (1995) YILINDA
» Norveçli 137 $
» Alman 122 $
» Belçikalı 100 $
» Avustralyalı 100 $
» Güney Koreli 39 $
» Dünya ortalaması 13 $
» Türkiyeli 045 $

KİM NE KADAR KİTAP BASIYOR.
» ABD"de 72 bin kitap basılıyor.
» Rusya"da 58bin kitap basılıyor.
» Japonya"da 42 bin kitap basılıyor.
» Fransa"da 27 bin kitap basılıyor.
» Türkiye"de ise 7 bin kitap basılmakta.

TÜRKİYE"DE OKUMA VE İZLEME ORANLARI
» Dergi okuma oranı % 4
» Gazete okuma oranı % 22
» Radyo dinleme oranı % 24
» Televizyon izleme oranı % 95

TÜRKİYE’DE YILLARA GÖRE KÜTÜPHANELERLE İLGİLİ KARŞILAŞTIRMALAR
………………. ……………… 1996 Yılı ………………. . 2001 Yılı
Kütüphane Sayısı……………… 1.260 ………………. ……..1.412
Kitap Sayısı…………………….. 10.899.127 ………..12.221.3 92
Okuyucu Sayısı……………….. 22.523.449 ……….. 11.698.602
Kayıtlı Üye Sayısı……………… 1.004.681 ……………. 254.007
Ödünç Verilen Kitap Sayısı….. 4.507.508 …………. 2.164.324
Satın Alınan Kitap Sayısı…….. 129.450 ………………. . 13.862

Dünyada Bir Yılda Ders Kitapları Hariç Basılan Kitap Sayısı
Amerika 72 000
Almanya 65 000
İngiltere 48 000
Fransa 39 000
Brezilya 13 000
Türkiye 6 031

Çocuk Vakfı Çocuk Edebiyatı Okulu 8 Eylül Temel Okur Yazarlık günü nedeniyle Türkiye’nin Okuma Alışkanlığı Karnesi isimli bir çalışma hazırladı. Hazırlanan çalışmayla Türkiye’nin okuma haritası ortaya çıktı. Türkiye’nin ortaya çıkan okuma karnesi ise zayıflarla dolu. Araştırmaya göre nüfusun yüzde 88′i okuryazar. Diğer çarpıcı sonuçlar şöyle :

* Türkiye de çocuklar okuma becerileri açısından 35 ülke arasında 28.
* İhtiyaç maddeleri sıralamasında kitap 235. sırada
* Türkiye’de öğrencilerin sadece yüzde 19′u 25′ten fazla kitaba sahip.
* Türkiye’de kitaba yılda harcanan para 45 sent.
* Kütüphaneye gidenlerin sadece yüzde 8′i kitap okumaya gidiyor.
* Öğretmenlerin yüzde 33.4′ü düzenli kitap okuyor.
* Anne baba çaba harcamıyor
* Sadece dört anne babadan biri çocuklarının okuma alışkanlığını geliştirmek için çaba harcıyor.
* En çok basılan yerli beş kitap : Keloğlan Masalları Nasrettin Hoca Fıkraları Türk Masalları Dede Korkut Hikâyeleri Ömer Seyfettin’in Hikâyeleri.
* En çok basılan yabancı kitaplar La Fontaine Fablları Ezop Masalları Andersen Masalları Çocuk Kalbi…

Bu kadar veriden sonra kendimizi tekrar sorgulayalım. Gelişme arzusunu yıllarca içinde taşıyan bir toplum olarak kitap okuma alışkanlığı kazanmayı ne zaman önemseyeceğiz?
Okumak anlamak anlatabilmek… Bu kavramların hepsi kitap okuma alışkanlığında yatıyor. Kendi çözümsüzlüğümüzü kendimiz yaratmayalım. TV alışkanlığımıza eğlenceye biraz daha az zaman ayırarak bu toplumu hep beraber geliştirelim. Çocuklarımıza ailemize de bu alışkanlığı kazandıralım.
Artık uyanma vaktidir…

[FdLya]

Türkiye´nin kitap okuma karnesi zayıf çıktı. Bin kişiden sadece birinin kitap okuduğunu ortaya koyan araştırma utanç verici rakamlarla dolu. Gençlerin yüzde 70´i hiç kitap okumuyor.
Çocuk Vakfınca yapılan ''Türkiye'nin Okuma Alışkanlığı Karnesi'' araştırmasında, temel ihtiyaç maddeleri sıralamasında Türkiye'de kitabın 235. sırada yer aldığı, kitap için yılda kişi başı 45 sent harcandığı ve genel olarak düzenli kitap okuma alışkanlığı oranının binde 1 olduğu belirlendi.
Vakıftan yapılan yazılı açıklamada, araştırma sonuçlarına göre, nüfusun yüzde 88'inin okur-yazar olduğu belirtilerek, Türkiye'nin temel okur-yazarlık düzeyinin iyi durumda olduğu, ancak ilköğretimin 6. sınıfından itibaren okuma ilgisinin azaldığı, 6-13 yaş grubu okullaşma oranının kızlarda yüzde 87, erkeklerde yüzde 92 olduğu kaydedildi.
Erkeklerde 25 yaş ve üstü nüfusun yüzde 71'inin ilkokul mezunu, 25 yaş ve üstü kadın nüfusunda ise bu oranın yüzde 27 olduğu, okul öncesi nüfusun (0-6 yaş grubu) 8.5 milyon olduğu, 0-2 yaş grubundakilerin yüzde 1'inin, 3-4 yaş arasındakilerin yüzde 3'ünün ve 5-6 yaş grubundakilerin ise yüzde 16'sının okul öncesi eğitim aldığı bildirildi. Öğrencilerin yüzde 60'ının mevcudu 30 ve daha kalabalık sınıflarda okuduğu belirtilen açıklamada, dünya ortalaması 26 olan derslik başına düşen öğrenci sayısında, en kalabalık sınıfların İstanbul'da bulunduğu, okullarda program dışı okuma etkinliklerine çok az yer verildiği, çocuk kitapları, gazete ve dergilerden yararlanma oranının çok düşük olduğu, öğrencilerin kütüphane alışkanlığının zayıf olduğu, köy çocuklarının yüzde 60'ının ilköğretimde ders kitabı dışında kitap okumadan mezun olduğu kaydedildi.

-KIZ VE ERKEK ÇOCUKLARIN OKUMA ALIŞKANLIKLARI-
Açıklamada, araştırmaya göre, kız öğrencilerin öğretmenlerini, erkeklerin ise ailelerini model aldığı, ders dışında düzenli kitap okuma oranının kızlarda yüzde 86, erkeklerde yüzde 72 olduğu, üst gelir grubundakilerin roman, alt gelir grubundakilerin de daha çok hikaye kitapları okuduğu belirtildi. Türkiye'de en çok basılan çocuk kitabı türleri arasında hikaye, roman ve masal kitaplarının bulunduğu kaydedilen açıklamada, çizgi roman yayıncılığının televizyonun yaygınlaşmasına paralel olarak büyük ölçüde azalma gösterdiği, en az yayının ise çocuk hakları kültürü alanında yapıldığı bildirildi.

EN ÇOK BASILAN KİTAPLAR
Açıklamada, araştırmaya göre en çok basılan 5 kitabın sırasıyla; Keloğlan masalları, Nasrettin Hoca fıkraları, anonim Türk masalları, Dede Korkut hikayeleri ve Ömer Seyfettin hikayeleri olduğu, yabancı kitaplar arasında en çok basılan eserler arasında ise La Fontaine fablları, Andersen masalları, Grim masalları ve Çocuk Kalbi'nin yer aldığı kaydedildi.

-TÜRK ÇOCUKLARI NE KADAR KİTAP OKUYOR?-
Araştırma sonuçlarına göre, Uluslararası Okuma Becerilerinde Gelişim Projesi (PIRLS) çerçevesinde 35 ülke arasında Türkiye'nin 28. sırada olduğu, ihtiyaç maddeleri sıralamasında Türkiye'de kitabın 235. sırada yer aldığı, uluslararası ortalamada öğrencilerin evlerinde 25'ten fazla kitap bulunurken, Türkiye'de çocukların sadece yüzde 19'unun evinde 25'ten fazla kitaba sahip olduğu belirtildi.

GENÇLERİN YÜZDE 70'İ YETMİŞİ HİÇ OKUMUYOR
Türkiye'de yılda kişi başı yapılan kitap harcamasının 45 cent olduğu, gençlerin yüzde 70'inin hiç kitap okumadığı, genel olarak düzenli kitap okuma alışkanlığı oranının ise binde 1 olduğu bildirildi.

YÜZDE 40'IMIZ KÜTÜPHANE GÖRMEMİŞİZ
Açıklamada, araştırmaya göre, Türkiye'de nüfusun yüzde 40'ının hayatı boyunca kütüphaneye gitmediği, yüzde 31'inin birkaç kez gittiği, kütüphaneye gidenlerin ise sadece yüzde 8'inin kitap okumak amacıyla gittiği kaydedildi.

[FdLya]

Sunuş
4 Eylül 2006

Çocuk Vakfı Çocuk Edebiyatı Okulu, 8 Eylül Temel Okur-Yazarlık Günü nedeni ile iki soruyu merkeze alan bir çalışma gerçekleştirdi: Niçin okumuyoruz? Okuyan bir toplum haline nasıl gelebiliriz? Bu iki soru çerçevesinde, sorunun fotoğrafının çekilmesine katkı vermeyi amaçladık. Çocuk ve yetişkin özneler yanında aile, okul, öğretmen, çevre ve medya ilişkisini yansıtan araştırmalardan hareketle somut bilgiler, raporlar ve buna bağlı olarak, öğretmen ve alanın uzmanlarının görüşleri doğrultusunda yapılan değerlendirmeler karneye yansıtıldı. Ancak, ne bu bilgiler ne de değerlendirmelerin okuma alışkanlığının bütün ayrıntılarını içermediğini de belirtmek isteriz.
Karnenin giriş bölümünde UNESCO’nun belirlediği temel okur-yazarlık, işleve ve topluma yönelik okur-yazarlık gibi okuma nedenleri ve okuma kültürü tanımlarına da yer verdik.
Türkiye’nin okuma alışkanlığı gerçeği okumama alışkanlığı gerçeğidir.

Okuma öğretimine dayalı ülke ölçekli okur yetiştirme projesi hayata geçirilmeden Okuyan Türkiye idealine ulaşmak imkansızdır.
Türkiye’de okuma alışkanlığı sorununun henüz sahibi de yoktur.
Türkiye’nin Okuma Alışkanlığı Karnesi’ni toplumun bütün öznelerinin katılımına katkı vermesi ümidi ile sunuyoruz.

Mustafa Ruhi Şirin
Çocuk Vakfı Başkanı
TEMEL OKUR YAZARLIK
GENEL ÇERÇEVE

Okur-yazar olmayan kimdir?
Okumayı bilen ama yazamayan; yalnızca ezbere bildiği alışılmış ifadeleri

okuyup yazabilen kişi.

UNESCO, 1968

Okur-yazar kimdir?
Bütün hayat etkinliklerindeki uğraşısını kolaylaştırmada ihtiyaç duyduğu bilgi ve becerileri kazanmasını, bu bilgi ve becerileri kendisinin ve toplumun gelişiminde sürekli kullanmasını mümkün kılan okuma, yazma ve temel aritmetik işlemlerinde yeterlilik sahibi kişi.
Okur-yazarlık nedir?
Okumayı ve yazmayı öğrenme becerisi.

İşleve yönelik okur-yazar olmayan kişi

Okuma yazma işini hem kendi hem de toplum yararına kullanmayan ya da kullanamayan kişi.

UNESCO, 1978

Okuma nedir?
Kişinin bilgilenmesini, gelişmesini ve eğlenmesini sağlayan eylem.
Okuma alışkanlığı nedir?

Okumayı öğrendikten sonra bu eylemi istekli biçimde kazanma becerisi.

Unesco’nun tanımı

Okuma

Ruhsal bir çalışma sistemi ile harekete geçirilmiş ve okuyucu amaçlarıyla bir düzen içinde bütünleştirilen, karmaşık bir hiyerarşinin birbirine geçişiyle oluşan birtakım alt faktörler tarafından desteklenen, simgesel anlamlandırmanın, görsel-işitsel-söze dayalı işlem becerisi.

(Kimmel-Segel tanımı (1983)

Okuma nedenleri sıralaması

1) Adet ya da alışkanlık olarak

2) Görev duygusuyla

3) Genellikle zaman geçirmek için

4) Güncel olayları kavramak için
5) Anlık kişisel doyum için
6) Günlük hayatın pratik ihtiyaçlarını karşılamak için
7) Profesyonel ya da mesleki ilgileri sürdürmek ve geliştirmek için
8) Hobi olması
9) Topluma yönelik ihtiyaçları karşılamak için
10) Kendini geliştirmek için
11) Entellektüel ihtiyaçlar için

12) Dinî ihtiyaçları karşılamak için

Ralf Staiger-Unesco Yayını

Okuma alışkanlığının kazanılmasında
etkili üç dönem
Çocukluk/Gençlik/Yetişkinlik

Okuma alışkanlığının kazanılmasında
etkili üç toplumsal kurum
Aile/Okul/Çevre

Okuma alışkanlığını etkileyen nedenler

• Sözlü kültür geleneğinden kaynaklanan nedenler
• Zihniyete yönelik nedenler
• Topluma yönelik nedenler
• Kültürel nedenler
• Eğitimle ilgili nedenler
• Ekonomik (yoksulluk) nedenler
• Zamana ve döneme ilişkin nedenler
• Medya merkezli (özellikle televizyona bağlı) nedenler

Okuma alışkanlığını değerlendirmede ölçüt

Çok okuyan 1 yılda 21 ve daha fazla kitap okuyan kişi
Orta düzeyde okuyucu 1 yılda 6-20 kitap okuyan kişi
Az okuyan 1 yılda 1-5 kitap okuyan kişi
Okuyucu olmayan, hiç kitap okumayan kişi

Okumanın başarıya etkisi
Temel eğitim, bireyin verimliliğini yüzde 50 yükseltiyor
Okumanın eğitimdeki verimliliği artırma oranı yüzde 30
Eğitimin ekonomideki verimliliği artırma oranı yüzde 44

TÜRKİYE’NİN OKUMA ALIŞKANLIĞI
KARNESİ
Nüfusun yüzde 88’i okur-yazar
Türkiye’nin temel okur-yazarlık düzeyi iyi durumda
İlköğretimin 6. sınıfından sonra OKS’ye hazırlık nedeni ile okuma ilgisi azalıyor
Kızların okullaşma oranı her alanda erkek öğrencilerin altında
Okulöncesi eğitimden en az yararlanan köy okulları
En kalabalık sınıfların bulunduğu kent İstanbul
Okuma ilgileri kentlere ve bölgelere göre farklılıklar gösteriyor
Kızlar erkeklerden daha çok kitap okuyor
Üst ekonomik düzeydekiler roman, alt ekonomik düzeydeki çocuklar hikâye okuyor
Üstün yetenekli çocukların ders kitabı dışında kitap okuma ilgileri çok iyi
Çocuk yayınları yabancılaştırıcı ağırlıklı bir içerikle sunuluyor
Gazete ve çocuk dergisi okuma alışkanlığı yok
En niteliksiz çocuk yayınları dini içerikli
Son 15 yılda çeviri yayınların oranı yüzde 60 ile 75 arasında değişiyor
Çeviri yayınların çoğunluğu Avrupa kökenli
Okuma alışkanlığı ilgisi en yüksek grup eğitim almış okulöncesi velileri
Nüfusun yüzde 40’ı hayatı boyunca hiç kütüphaneye gitmiyor
Gençlerin yüzde 70’i hiç okumuyor
Yetişkin nüfusun yüzde 95’i yalnızca televizyon seyrediyor, yüzde 5’i televizyon seyretmenin yanısıra kitap okuyor
Öğretmenlerin yüzde 63’ü bazen kitap okuyor
Üniversite öğretim üyelerinin yüzde 56.2’si ayda 1-2 kitap okuyor
Türkiye’de düzenli kitap okuma alışkanlığı oranı binde 1
İşleve yönelik okur-yazarlıkta 1985-2005 yılları arasında olumlu gelişmeler gözleniyor
Topluma yönelik okur-yazarlık çıtası çok düşük
Türkiye’de okur-yazarlığın gelişmeye katkısı çok sınırlı düzeyde
Birinci derecede sorumlu: Okumayı öğretemeyen eğitim sistemi

SONUÇ
Türkiye gerçeği: Okumama alışkanlığı

ÖNERİ
Ülke Ölçekli Okur Yetiştirme Projesi
ve
Okuma Alışkanlığı Seferberliği

GENEL OKUR-YAZARLIK DURUMU
Nüfusun yüzde 88’i okur-yazar
6-13 yaş grubu okullaşma oranı kızlarda yüzde 87.2, erkeklerde 92.3
25 yaş ve üstü nüfusun yüzde 17.2’si okuma-yazma bilmiyor
25 yaş ve üstü nüfusun yüzde 71.8’i ilkokul mezunu

25 yaş üstü kadınlarda ise bu oran yüzde 27.4
Okul çağı erkek çocuklarda okullaşma oranı yüzde 96.6
Kız çocuklarda yüzde 93
Kızların okullaşma oranı her alanda, erkek öğrencilerin altında

Eğitim süresi uzadıkça kızların okullaşma oranı düşüyor

OKULÖNCESİ

Okulöncesi nüfus (0-6 yaş) 8.5 milyon

Okulöncesi eğitim almamış öğrencilerin okuma becerileri
en düşük düzeyde
Okulöncesi eğitim alan nüfus
0-2 yaş yüzde 1
3-4 yaş yüzde 3
5 yaş yüzde 16.5
Okulöncesi eğitimden yararlanma oranı en düşük yerler köy okulları, Doğu ve Güneydoğu Anadolu, İçanadolu ve Karadeniz Bölgeleri

İlköğretim birinci sınıfa başlamış bir çocuk, okulöncesi okuma-yazma eğitimi almışsa iki, almamışsa dört ayda öğreniyor
Çocuklara kitabı kim alıyor?
yüzde 40’ı anne
yüzde 11’i baba
Kitabı çocuklara kim okuyor?
yüzde 50’si anne
yüzde 16’sı baba
Kitap seçiminde
yüzde 50’sinde yetişkin
yüzde 10’unda çocuk karar veriyor

İLKÖĞRETİM

Türkiye’de öğrencilerin yüzde 60’ı; mevcudu 31 ve
daha kalabalık sınıflarda okuyor

Türkiye’nin bir dersliğe düşen öğrenci sayısı 35
En kalabalık sınıfların bulunduğu kent İstanbul
Dünya ortalaması 26

Türkiye’de öğrencilerin okuma ilgileri
kentlere ve bölgelere göre farklılıklar içeriyor
İlköğretimde okuma etkinlikleri
ders kitaplarına bağımlı yapılıyor
Program dışı okuma etkinliklerine çok az yer veriliyor

Çocuk kitapları, gazete ve dergilerinden
yararlanma oranı çok düşük
4. sınıf kız öğrencileri, okuma yönünden erkek öğrencilerden
“anlamlı düzeyde” daha başarılı
İlköğretimin 6. sınıfından sonra, ödeve ve OKS’ye dayalı
hazırlık nedeni ile okuma ilgisi azalıyor
İlköğretimin 5. sınıf alt ekonomik düzey grubundaki öğrenciler
serbest zamanlarında hikâye okumayı tercih ediyor

Sınıf kitaplıkları ve okul kütüphaneleri yetersiz
Öğrencilerin kütüphane alışkanlığı zayıf
Fuar alışkanlığı yok
Kendi harçlığından kitap satın alma geleneği özendirilmediği için oluşmamış
Köy çocuklarının yüzde 60’ı ilköğretimde ders kitabı
ve kaynak kitap dışında kitap okumadan mezun oluyor
Görme özürlü çocuklar için nitelikli yayın geleneği yok

KIZ ve ERKEK ÇOCUKLAR NE TÜR KİTAPLAR OKUYOR?
Kızlar öğretmenleri, erkekler aileleri model alıyor
Kızlar erkeklerden daha çok kitap okuyor
Kızlar hikâye, erkekler çizgi roman seviyor
Kız çocuklar erkeklere göre daha fazla kitap okuyor
Ders dışında kız ve erkeklerde düzenli kitap okuma oranı:
erkekler yüzde 72.8
kızlar yüzde 86
Üst ekonomik düzeydekiler roman,
Alt ekonomik düzeydeki çocuklar
daha fazla hikâye okuyor

ORTAÖĞRETİM
Lise öğrencileri üniversiteye giriş hazırlıkları nedeni ile
ders kitabı ve kaynak kitaba bağımlı
Ödev için okuması gereken zorunlu kitapların
özetlerini kullanma alışkanlığı yaygın
Kütüphaneye gitme alışkanlığı yok
Zorunlu okul gezisi olmadıkça
fuar alışkanlığı çok az düzeyde
Üstün yetenekli çocukların ders kitabı dışında
kitap okuma ilgileri yüksek

Lise düzeyinde en çok okunan kitap hâlâ Çalıkuşu

TÜRKÇE, EDEBİYAT ÖĞRETİMİ ve
ÇOCUK VE GENÇLİK EDEBİYATI
Çocuk edebiyatı öğretimi
okuma alışkanlığı kazandırma merkezli sürdürülüyor

Türkçe ve Türk Dili ve Edebiyatı öğretiminde
çocuk ve gençlik edebiyatından yararlanmak amacıyla
hazırlanmış program yok

Türkçe ve Türk Dili ve Edebiyatı programında belirtilmesine
rağmen, ders kitaplarında Türk Çocuk ve Gençlik Edebiyatının
seçkin örnekleri sınırlı ölçüde yer alıyor
İlköğretim ders kitaplarında yer verilen metinlerin
Türkçe ve edebiyat değerleri zayıf
Okuma alışkanlığı için öğretmenlere çocuk ve gençlik edebiyatını tanıtıcı program

Çocuk ve gençlik edebiyatı kültürü ve kaynak kitapların
sayısında son 10 yılda (1995-2005) artış oldu
Yerli çocuk ve gençlik kitabı yazarı sayısı (1980-2005)
sürekli artıyor
Türkiye’de çocuk kitabı çizerliği, (1985 sonrası) nitelik açısından,
çocuk kitabı yazarlığından daha iyi örnekler veriyor
Türk çocuk ve gençlik edebiyatı –birkaç örnek dışında-
dünya çocuklarına henüz ulaşamadı

ÇOCUK VE GENÇLİK YAYINLARI
Türkiye’de en çok 8-10 yaş çocuklarını hedefleyen kitap yayınlanıyor
Genel toplam içinde yerli çocuk ve gençlik yayınları oranı
(1990-2005) yüzde 40 ile 25 arasında değişiyor
Çocuk ve gençlik yayınlarına yardımcı ders kitabı ve kaynak kitap
yayıncılığı egemen
1995-2005 yılları arasında Avrupa kökenli popüler çocuk ve
gençlik kültürü yayınlarında (kitap-dergi) artış oldu
Yılda (2000-2005) ortalama 1600-2400 çeşit yerli ve yabancı
çocuk ve gençlik yayını yayınlanıyor
İlkgençlik çağına yönelik roman ağırlıklı kitaplar yayınlanıyor

Aşk konulu kitap sayısında artış oldu
Roman türünde gençlik sorunları öncelikli tema
Dinî çocuk ve gençlik yayınlarında (1980-2005) artış olmasına rağmen
nitelikli çocuk yayınlarının oranı çok az

Çocuk ve gençlik yayınlarında cinsiyet ayrımcılığı vurgusu var
Çocuk ve gençlik yayınlarında şiddet yaygın
Türk çocuk ve gençlik yayıncılığında Avrupa (İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya) Amerika, Japonya ve son yıllarda çok uluslu yayıncılığa girmeye çalışan Çin pazarı önde
Türkiye’de en çok sayıda basılan çocuk kitabı türleri hikâye, roman masal kitapları
Çocuk kitaplarını tanıtıcı yeterli yayın yok
Türkiye’de çizgi roman yayıncılığı, televizyonun yaygınlaşmasına paralel olarak büyük ölçüde azalma eğilimi gösterdi
Türkiye’de en az yayın çocuk hakları kültürü alanında

En çok basılan 5 kitap

• Yerli
• Keloğlan Masalları
• Nasrettin Hoca Fıkraları
• Türk Masalları (Anonim)
• Dede Korkut Hikayeleri<br />
• Ömer Seyfettin’in Hikayeleri
  
  
  
  
  
  
  
  
  Yabancı
• La Fonten fablları (düzyazı biçiminde)
• Ezop Masalları
• Andersen Masalları
• Grim Masalları
• Çocuk Kalbi

Çocuğa göre ve çocuk gerçekliğine uygun iyi kitap oranında

(1990-2005) artış var

ÇOCUK VE GENÇLİK DERGİLERİ

İlköğretim çağı öğrencilerinin çocuk dergisi okuma alışkanlığı

çok az düzeyde
Alanında en etkin çocuk dergisi: Bilim ve Çocuk Dergisi
Çocuk edebiyatı kültürü bağlamında yalnızca üç çocuk dergisi (Kırmızıfare, EbeSobe ve Mi-Ço) yayınlanıyor
Dinî içerikli çocuk dergileri yetişkin bakışına göre hazırlanıyor
ve nitelikten yoksun

Çocuk dergileri Batı kültürü ve adları dahil yabancılaştırıcı ağırlıklı bir içerikle sunuluyor. Çocuklar için: (Witch, Disney-Prenses, Sindy, Tiger, Donald Amca, Gam World, Action Man, Spider Man, Jojo Club... Gençler için: Heygirl, Mixgirl, Hello, Super ...)

ÇEVİRİ ÇOCUK VE GENÇLİK YAYINLARI

Okulöncesi yayınları çeviri ağırlıklı

1990-2005 yılları arasında yerli okulöncesi yayınlarda artış oldu

Türkiye’de 1990-2005 yılları arasında çeviri çocuk ve

gençlik yayınlarının oranı, yıllara göre, yüzde 60 ile 75 arasında değişiyor

Çocuk klasiklerinin büyük çoğunluğu çeviri değil
tahrif edilmiş hazırlama kitap olarak yayınlanıyor
Milli Eğitim Bakanlığı’nın ilk ve ortaöğretimde zorunlu
okuma kitabı olarak açıkladığı iki ayrı listeden oluşan
“100 Temel Eser”de yer alan dünya edebiyatından seçilmiş kitaplar, çevirmen adı verilmeden açıklandığı için değişik hacimlerde ve tahrif edilerek yayınlanıyor

Çeviri yayınların büyük çoğunluğu Avrupa kökenli

Çok uluslu sıcak ürün yayıncılığı 1995 sonrası yaygınlaşmaya başladı

En az çeviri (yüzde 2 düzeyinde) İslâm ülkelerinden yapılıyor

Son on yılda (1995-2005) misyonerlik amaçlarını içeren ve ücretsiz

dağıtılan çocuk ve gençlik yayınları gündeme geldi

TÜRK ÇOCUKLARI NE KADAR OKUYOR?

Uluslararası Okuma Becerilerinde Gelişim Projesi (PIRLS) çerçevesinde

35 ülke arasında Türkiye 28.sırada
PIRLS sonuçları ortalaması 500 iken, Türkiye ortalaması 449
Evlerinde çok çocuk kitabı bulunanlar, az çocuk kitabı bulunan
öğrencilerden daha başarılı
Bilgiyi elde etme ve kullanma amacıyla yapılan okuma

faaliyetleri etkin değil

ÖĞRETMENLERİN OKUMA ALIŞKANLIĞI

Öğretmenler genelde kitap okumuyor

yüzde 33.4’ü düzenli
yüzde 63.3’ü bazen kitap okuyor

yüzde 3.3’ü hiç kitap okumuyor

ANNE-BABANIN OKUMA ALIŞKANLIĞI İLGİSİ

Türkiye’de anne-babaların dörtte biri çocukların

okuma alışkanlığını geliştirmek için çaba harcıyor
Türkiye’de okuma alışkanlığı ilgisi en yüksek

grup eğitim almış okulöncesi velileri

KİTAP

İhtiyaç maddeleri sıralamasında kitap 235’inci sırada

Uluslararası ortalamada, öğrencilerin çoğunun evlerinde 25’ten
fazla kitap var
Türkiye’de, öğrencilerin yalnızca yüzde 19’u,
25’ten fazla kitaba sahip
Son on yılda (1995-2005) kitapçıların çoğu kırtasiyeci oldu. Kırtasiyeci

raflarının yüzde 85’i kırtasiye, yüzde 15’i kültür kitabına ait.

Türkiye’de kitaba yılda harcanan para 45 sent

OKUR-KÜTÜPHANE İLGİSİ

Nüfusun yüzde 40’ı hayatı boyunca

hiç kütüphaneye gitmiyor
(Birkaç kez gidenlerin oranı yüzde 31)
Kütüphaneye gidenlerin yalnızca yüzde 8’i kitap

okuma amacıyla gidiyor

Çocuk ve Gençlik Kütüphaneleri yeni yayınlardan yoksun

İlköğretim ve ortaöğretim öğrencilerinin yararlanacağı

Çocuk ve Gençlik Kütüphaneleri’nin sayısı yetersiz

TELEVİZYON

Nüfusun yüzde 95’i televizyon seyrediyor

yüzde 5’i televizyon seyretmenin yanısıra kitap okuyor

Türk toplumunda televizyon okumayı ikincilleştirmiştir

Türkiye’de televizyon yayınlarının başladığı

1968’den 2005 yılları arasında çocuk ve gençlik

yayınlarının çeşidinde sürekli artış oldu
Televizyon sonrası gazetelerin kitap kültürüne katkısı azaldı
Türkiye’de haftalık televizyon seyretme süresi 20.2 saat
Televizyonda nitelikli kitap programlarının sayısı az
Televizyon gazete okumayı yüzde 20;

dergi ve kitap okumayı yüzde 22 azaltıyor

ÜNİVERSİTE’DE OKUMA ALIŞKANLIĞI

Gazi Üniversitesi’nde görevli 1915 öğretim üyesi arasında

yapılan araştırma sonuçları:
yüzde 21.9’u akademik yayınlar dışında
kitap okumuyor
yüzde 56.2’si ayda 1-2
yüzde 17.5’i ayda 3-5

yüzde 4.5’i ayda 6-10 kitap okuyor

OKUMA ALIŞKANLIĞI

Gençlerin yüzde 70’i hiç okumuyor

Türkiye’de düzenli kitap okuma alışkanlığı oranı binde 1

OKUMA ALIŞKANLIĞINDA TÜRKİYE GERÇEĞİ

Temel Okur-Yazarlık

Türkiye’nin temel okur-yazarlık düzeyi iyi durumda
İşleve Yönelik Okur-Yazarlık
1985-2005 yılları arasında temel okur-yazarlığa paralel olarak
olumlu gelişmeler gözleniyor
Topluma Yönelik Okur-Yazarlık

Türkiye’de okur-yazarlığın gelişmeye katkısı çok sınırlı düzeyde

BİRİNCİ DERECEDE SORUMLU

Okumayı öğretemeyen eğitim sistemi

TÜRKİYE GERÇEĞİ

Türkiye gerçeği: Okumama alışkanlığı

OKUR YETİŞTİRME PROJESİ İÇİN BEŞ ÖNERİ

Birinci Öneri

Yaygın eğitim çerçevesinde aile odaklı çocuk merkezi okuma programı’nın uygulanması,

İkinci Öneri

Öğretmen özne için çocuk ve gençlik edebiyatı kültürünün tanıtımına yönelik okuma alışkanlığı programı’na öncelik verilmesi,

Üçüncü Öneri

İlköğretim için, çocuk gelişimi çerçevesinde, Türkçe ve edebiyat öğretimi ilişkisine dayalı çocuk ve gençlik edebiyatı merkezli okuma alışkanlığı programı’nın hazırlanması,

Dördüncü Öneri

Ortaöğretim için edebiyat, felsefe ve düşünce klasiklerinin okutulması amacıyla okuma programı’nın düzenlenmesi,

Beşinci Öneri

Modern medyaları merkeze alan, okulöncesinden ortaöğretimin sonuna kadar medya okur-yazarlığı programı’nın örgün eğitimde ders durumuna getirilmesi

KAYNAKLAR

Amerikan Kütüphane Derneği Raporları

Bamberger, R. Okuma Alışkanlığını Geliştirme, Çev.: Bengü Çapar, Kültür Bakanlığı Kütüphanecilik Dizisi, Ankara, 1990
Binbirkitap Dergisi (1,2,3’üncü sayıları)
Cumhuriyet Kitap Eki (2000-2005)
Cumhuriyet ve Çocuk (2. Ulusal Çocuk Kültürü Kongresi) Yayına Hazırlayan Prof.Dr. Bekir Onur, ÇOKAUM Yayınları, Ankara, 1999
Çağdaş Çocuk Yazını, Yazın Eğitimine Atılan İlk Adım, Selahattin Dilidüzgün, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, Mayıs 1996
Çocuk Edebiyatı ve Çocuk Kitapları, Hazırlayan Doç.Dr. Meral Alpay-Dr. Robert Anhegger, Cem Yayınevi, İstanbul, 1975
Çocuk Edebiyatı Yıllıkları (1987, 1988, 1989) Gökyüzü Yayınları, İstanbul, 1987, 1988, 1989
Çocuk ve Edebiyat, Çocukluğun Kısa Tarihi Edebiyatta Çocuk Figürleri, Necdet Neydim, Bu Yayınları, İstanbul, 1998
Çocuk ve Edebiyat, Doç.Dr. Sedat Sever, Kök Yayıncılık, Ankara, Nisan 2003
Çocuk Eğitimi ve Edebiyatı, Yansıma Temmuz, Ağustos, Eylül 1975, sayı 43, 44, 45
Çocuğunuz Kitap Okumayı Sevmiyorsa Onu Nasıl Kitap Okumaya Yönlendirebilirsiniz Lee Canter, çev. Serap Katlan, HYB Yayıncılık, Ankara, 1998
Çocuk Kültürü, (edebiyat, tiyatro, medya) Yayıma Hazırlayanlar, Nazan İpşiroğlu, Zehra İpşiroğlu, Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği Beyoğlu Şubesi, Mavibulut Yayınlarlı, İstanbul, 1997
Çoluk Çocuk Dergisi (1-62 sayıları)
Devlet İstatistik Enstitüsü’nün 1980-2005 Verileri
Devlet Plânlama Teşkilatı Aile ve Çocuk Komisyonu Raporları
Dünden Bugüne Çocuk Edebiyatımız, 39 programlık radyo program metinleri, Hazırlayan Mustafa Ruhi Şirin, TRT Radyo 2, (1.1.1985-24.9.1985)
Dünya Kitap Eki (2000-2005)
Gazi Üniversitesi (2003) Yılı Okuma Alışkanlığı Araştırması
Hece Dergisi Çocuk Edebiyatı Özel Sayısı, Ağustos-Eylül 2005, sayı 104-105
I. Sakarya Türkçe Öğretimi ve Okuma Alışkanlığı Kültürü Semineri’ne (11-26 Mart 2006) katılan 1450 okulöncesi, sınıf, Türkçe ve Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeni ile seminer eğiticilerinin değerlendirmeleri
I. Türkiye Üstün Yetenekli Çocuklar Kongresi (23-25 Eylül 2004) Kongre Tutanağı, Çocuk Vakfı Yayınları, İstanbul, 2004
I. ve II. Sakarya Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Günleri’ne (2005-2006) katılan 24 çocuk ve gençlik kitabı yazarının okul gözlemleri
I. ve II. Sakarya Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Günleri’nin (2005-2006) gerçekleştiği 88 ilköğretim okulu ve 17 lisenin okulöncesi, sınıf, Türkçe ve Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenlerinni deneyimleri ve değerlendirmeleri
I. Ulusal Çocuk Kitapları Sempozyumu Sorunlar ve Çözüm Yolları, Yayına Hazırlayan Doç.Dr. Sedat Sever, Ankara, 2000
İletişim Odaklı Türkçe Derslerinde Çocuk Kitapları, Doç.Dr. Selahattin Dilidüzgün, Morpa Kültür Yayınları, İstanbul, 2004
İlkokul 5. Sınıf Çocuklarında Okuma Alışkanlığının İncelenmesi. Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Programı Yayınlanmamış Bilim Uzmanlığı Tezi (1993), Halise Devrimci
İlkokul Öğrencilerinin Okuma Becerilerinin Okuduğunu Anlamaya Etkisi, Yrd.Doç.Dr. Attilâ Tazebay, MEB Yayınları, Ankara, 2005
İlköğretim 5.6. ve 7. Sınıf Öğrencilerinin Okuma Alışkanlıklarının İncelenmesi Araştırması (2005) Prof.Dr. Mübeccel Gönen, Sonnur Işıtan, Elif Çelebi Öncü
İlköğretim Okulları Özet Tablo (okul, öğrenci, öğretmen, derslik sayıları) (2005-2006 Öğretim Yılı) MEB İstatistikleri
İlköğretim Türkçe Öğretim Programı ve Kılavuzu (1-5. Sınıflar), Devlet Kitapları Müdürlüğü Basım Evi Ankara, 2004
İller Bazında İlköğretim Okullarının Sınıflara Göre Öğrenci Sıyısı (2005-2006 Öğretim Yılı) MEB İstatistikleri
İstanbul Çocuk Raporu, Hazırlayan Mustafa Ruhi Şirin, Yard.Doç.Dr. Sevgi Usta Sayıta, İstanbul Çocukları Vakfı Yayınları, İstanbul, 2000
Kültür Bakanlığı Kütüphane ve Yayımlar Genel Müdürlüğü İstatistikleri (1980-2005)
Kültür Bakanlığı’nın “Niçin Az Okuyoruz?” (1990) Araştırması
Kültür İstatistikleri, 2003. Türkiye İstatistik Kurumu
Lise ve Üniversite Öğrencilerinin Okuma Becerileri, İlgileri, Okuma ve Kütüphane Kullanma Alışkanlıkları (1990), Üstün Dökmen, Eğitim Bilimleri Dergisi, C:23, s.2.
Littera Edebiyat Yazıları, Çocuk Yazını, Postmodernizm Özel Bölümleri, Hazırlayan Cengiz Ertem, Yıl 1992, Cilt 3
Metis Çeviri, sayı 15-16
Millî Eğitim Bakanlığı İstatistikleri (1980-2005)
Millî Eğitim İstatistikleri; Örgün Eğitim, 2003-2004. Türkiye İstatistik Kurumu
Millî Eğitim İstatistikleri; Yaygın Eğitim, 2002, 2003. Türkiye İstatistik Kurumu
Millî Eğitim Şûra Kararları
Niçin Az Okuyoruz? (Ardışık Sorma Metodu İle Analiz Sonuçları)
Okulöncesi Çocuklarda Kitap Okuma Alışkanlığı (2003) İstanbul Teknik Üniversitesi, Ya-Pa Araştırması
Okuma Alışkanlığında Halk Kütüphanelerinin Rolü. Bülent Yılmaz, Kültür Bakanlığı Kütüphaneler Genel Müdürlüğü, Ankara, 1993
Okuyan Şehir Sakarya Okuyan Türkiye Projesi (okuyansehirsakarya.com)
Okuyan Türkiye Ön Bilgi Raporu (Türk Toplumu Neden Okumuyor? Okuyan Bir Toplum Haline Nasıl Gelebiliriz?) Çocuk Vakfı-Artworks Hayâlevi Reklâmcılık, İstanbul, 2003. (okuyansehirsakarya.com)
Piyasada Çocuk Dergileri. Hidayet Karakuş, MaviAda Kültür Sanat Dergisi, Haziran 2006, sayı 2
Radikal Kitap Eki (2000-2005)
Skor İndeksi Araştırması (NOP World araştırması) Aralık 2004-Şubat 2005
Türk Dili ve Edebiyatı (Çocuk Yazını Sayısı) Ağustos 1977, sayı 311
Türkçe ve Türk Dili ve Edebiyatı Zümre Başkanlarının Görüşlerine Göre Millî Eğitim Bakanlığı Yayımlar Dairesi Başkanlığı Tarafından 2005 Yılında Hazırlanmış “Eserlere Göre Öneri Listesi” ve “Yazarlara Göre Öneri Listesi”
Türkiye İstatistik Yıllığı, 2004. Türkiye İstatistik Kurumu
Türkiye’de Çeviri ve Telif Eserlerde Genç Kız Edebiyatı, Necdet Neydim, Bu Yayınevi, İstanbul, Ağustos 2005
Türkiye’de 1996-1998 Yılları Arasında Yayımlanmış Çocuk Kitaplarının İçerik Analizi, Dr. Fatih Erdoğan, Binbir Kitap, 1999/1, sayı 3
Türkiye’nin Kapısındaki Fırsat (2025’ Doğru Nüfus, Eğitim ve Yeni Açılımlar), Hazırlayan Dr. Can Fuat Gürlesel, Eğitim Reformu Girişimi, İstanbul, Ekim 2004
Uluslararası Eğitim Başarılarını Belirleme Kuruluşu Uluslararası Okuma Becerilerinde Gelişim Projesi (PIRLS) (2003) Araştırması
UNDP İnsani Gelişme Raporları
Unesco’dan Görüş, Çocuk Edebiyatı Özel Sayısı (Türkçe), Mart 1979, sayı 3
UNESCO 1968 ve 1978 Raporları
UNESCO Türkiye Millî Komitesi Raporları
Unicef Dünya Çocuklarının Durumu Raporları (2000-2005)
Yaratıcı Beyin Gücü ve Okuma Bitişeği, Hasan Güleryüz. Tekağaç Yayıncılık, Ankara, Ocak 2004
2005-2006 Öğretim Yılı Türkiye Geneli Okullaşma Oranı (Net) MEB Strateji Geliştirme Başkanlığı Verileri
2005 Yılı Çocuk Kitapları Listesi, Hazırlayan Selma Erdoğan (Kaynak Basın-Yayın Birliği Katalogları)
2005 Yılında Çocuk Edebiyatı Yayımcılığı, Dr. Fatih Erdoğan Yayın Taraması, Selma Erdoğan. Yayınlanmamış Araştırma Metni
80 Sonrası Paradigma Değişimi Açısından Çeviri Çocuk Edebiyatı, Dr. Necdet Neydim, Bu Yayınları, İstanbul, 2003

99 Soruda Çocuk Edebiyatı, Hazırlayan Mustafa Ruhi Şirin, Çocuk Vakfı Yayınları, 3. Baskı, İstanbul, 2000